Projekt NCN


Temat; Uwarunkowania proporcji płci w lęgach mew Lari: znaczenie dymorfizmu wielkości związanego z płcią, środowiska życia i kondycji rodziców.

NCN; N-N304-138540; (numer umowy: 1385/B/P01/2011/40)


Projekt finansowany przez NCN; N-N304-138540; (numer umowy: 1385/B/P01/2011/40).

W projekcie biorą udział:

Dr Dariusz Bukaciński – kierownik projektu, badania terenowe (UKSW, Warszawa)
Dr Monika Bukacińska – badania terenowe, analizy molekularne (UKSW, Warszawa)
Mgr Arkadiusz Buczyński - badania terenowe, analizy molekularne (UKSW, Warszawa)

Cel prowadzonych badań – hipoteza badawcza

Celem projektu było poznanie uwarunkowań i mechanizmów kontroli proporcji i przeżywalności piskląt różnej płci w lęgach dwóch gatunków mew: śmieszki Chroicocephalus ridibundus i mewy siwej Larus canus. Przystępując do realizacji badań chcieliśmy odpowiedzieć na cztery pytania:
1. Czy kondycja rodziców wpływa na proporcję płci piskląt w lęgach mewy siwej i śmieszki?
2. Czy mechanizmy kontroli proporcji płci piskląt w pierwszych i zastępczych lęgach mewy siwej i śmieszki są takie same?
3. Czy dymorfizm wielkości związany z płcią wpływa na poziom i mechanizm kontroli wewnątrzlęgowej proporcji płci piskląt - porównania między lęgami śmieszki i mewy siwej
4. Czy niestabilne warunki środowiskowe nizinnej rzeki o naturalnym charakterze i dostępność pokarmu wpływają na poziom i kierunek odchyleń wewnątrzlęgowej proporcji płci u mewy siwej i śmieszki

Rezultaty badań

Uzyskane przez nas wyniki pozwalają stwierdzić, że:

1. Proporcja płci w lęgach mew nie zmienia się losowo. Kondycja fizyczna ptaków jest ważnym czynnikiem wpływającym na poziom odchylenia wewnatrzlegowej proporcji płci w lęgach śmieszki (w mniejszym stopniu) i mewy siwej (w większym stopniu).
2. Porównanie poziomu odchylenia proporcji płci w lęgach śmieszki i mewy siwej w okresie krótko po skompletowaniu lęgu i w okresie wczesnopisklęcym wskazuje, że kontrola wewnątrzlęgowej proporcji płci przez rodziców realizowana jest w większym stopniu poprzez wpływ matek na primary sex ratio (w momencie składania jaj), ale też, chociaż w mniejszym stopniu poprzez zróżnicowaną śmiertelność piskląt różnej płci w okresie embrionalnym (przed wykluciem się; secondary sex ratio) i w okresie pisklęcym.
3. Dymorfizm wielkości ciała związany z płcią jest istotnym czynnikiem decydującym o międzygatunkowych różnicach w poziomie wewnątrzlęgowego odchylenia w proporcji płci piskląt. Im ptaki są w gorszej kondycji i/lub napotykają trudniejsze warunki pokarmowe, tym znaczenie tego czynnika jest większe.
4. U gatunku z większym dymorfizmem wielkości (mewa siwa): (a) różnice w przeżywalności piskląt różnej płci były większe; (b) zależność ta była bardziej zaznaczona w lęgach matek będących w gorszej kondycji, (c) gorsza kondycja matek nie pozostawała bez wpływu na poziom komórkowej odpowiedzi odpornościowej piskląt, ale (d) nie stwierdziliśmy zależnych od płci różnic w odpowiedzi odpornościowej piskląt, niezależnie od kondycji samic, warunków pokarmowych na lęgowiskach i analizowanego gatunku. Nasze wyniki potwierdzają założenia hipotezy “wielkości samca” (ang. size hypothesis), zgodnie z którą samce są płcią bardziej wrażliwą na niekorzystne warunki, ponieważ będąc większymi, wymagają więcej energii i zasobów w okresie wzrostu, jednocześnie dają podstawę do odrzucenia założeń alternatywnej hipotezy „fenotypu samca”.
5. Niestabilne warunki środowiskowe na środkowej Wiśle skutkujące powszechną koniecznością składania lęgów zastępczych mogą w dużym stopniu wpływać na samico-skośne (w kierunku "tańszej" płci) odchylenie wewnątrzlegowej proporcji płci w populacjach mew zasiedlających to środowisko.
6. Dostępność pokarmu na lęgowiskach (zmieniana eksperymentalnie) wpływała u obu gatunków mew w bardzo istotny sposób na poziom i kierunek odchylenia wewnatrzlegowej proporcji płci. Im gorsze były warunki pokarmowe, tym częściej w zniesieniach zastępczych liczebną przewagą córek, częściej też synowie wykluwali się z jaj składanych jako ostatnie w lęgu (jaja C).



Najważniejsze prace

TBukaciński D., Bukacińska M., Chylarecki P., 2020. Effect of food availability on offspring sex ratios in replacement clutches of Mew Gulls (Larus canus) and Black-headed Gulls (Chroicocephalus ridibundus) in the highly unstable environment of the Vistula River. Journal of Ornithology DOI: 10.1007/s10336-020-01761-0.
Bukaciński D., Bukacińska M., Buczyński A., 2020. Offspring Sex Ratio in the First and Replacement Clutches of the Mew Gulls (Larus canus): Breeding Tactics in the Riverine Population of a Sexually Size-dimorphic Bird. Waterbirds (przyjęte do druku).